ไม่สามารถซื้อขายได้ เป็น ” โ ม ฆ ะ”: กฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150

ว่ากันด้วยที่ดิน ส.ป.ก.โดยเฉพาะกับประเด็นคำถามที่เกิดปัญหา สร้างความวุ่นวายเกิดขึ้นในสังคมตลอดระยะเวลากว่า 40 ปีที่ปรากฏเอกสารสิทธิ์ถือครองผืนดินฉบับนี้เกิดขึ้น คือ ประชาชนไม่รู้ว่า ที่ดิน ส.ป.ก.4-01 คืออะไร และ สามารถซื้อขายกันได้หรือไม่ อีกทั้ง หากซื้อขายไม่ได้มีสิทธิฟ้องเรียกเงินและดอกเบี้ยคืนได้หรือไม่

เพื่อประโยชน์ เพื่อความเข้าใจ การปฏิบัติที่ถูกต้องของผู้ครอบครองที่ดินผืนนี้ ทนายกฤษฎา ดวงชอุ่ม และทีมงาน ได้นำรายละเอียดข้อกฏหมาย พร้อมอธิบายความหมาย บอกหลักการ วิธีแก้ ในประเด็นข้างต้นไว้อย่างน่าสนใจ

ความหมายของที่ดิน ส.ป.ก.

ที่ดิน ส.ป.ก.4-01 คือเอกสารสิทธิให้ประชาชนเข้าทำประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดิน เริ่มขึ้นเมื่อมีพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเเ ก ษ ต รก ร รม พ.ศ.2518 มีหลักการสำคัญว่า ที่ดินในเขตปฏิรูปนั้นใช้ทำเ ก ษ ต รก ร รมได้อย่างเดียวเท่านั้น ทำประโยชน์อย่างอื่นไม่ได้ และผู้ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดิน ส.ป.ก.4-01 จะต้องมีฐานะยากจน

คำถามประการแรก – ที่ดิน ส.ป.ก.สามารถซื้อขายได้หรือไม่

มีบทบัญญัติตาม พระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รม พ.ศ.2518 ตามมาตรา 39 ให้คำตอบเอาไว้ พร้อมกันนี้ทางทีมงานของทนายกฤษฎาได้อธิบายพร้อมแนบคำพิพากษาศาลฎีกาประกอบ

มาตรา 39 ที่ดินที่บุคคลได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รมจะทําการ แบ่งแยก หรือโอนสิทธิในที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นมิได้เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรม หรือโอนไปยังสถาบันเกษตรกร หรือ ส.ป.ก.เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รม ทั้งนี้ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขที่กําหนดในกฎกระทรวง

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2293/2552

พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร ร ม ฯ มาตรา 39 บัญญัติว่า ที่ดินที่บุคคลได้รับสิทธิโดยการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษ ต ร ก ร ร มจะทำการแบ่งแยก หรือโอนสิทธิในที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นมิได้ เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกแก่ทายาทโดยธรรมหรือโอนไปยังสถาบันเกษตรกร ฯลฯ ตามบทบัญญัติดังกล่าวเห็นได้ว่า แม้จะมีการซื้อขายที่พิพาทระหว่างโจทก์กับจำเลยกันจริง นิติกรรมระหว่างโจทก์กับจำเลยก็เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยก ฎ ห มา ยย่อมตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ.มาตรา 150

ในเขตปฏิรูปที่ดิน บุคคลที่มิได้รับจัดสรรจากคณะกรรมการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมไม่มีสิทธิแย่งการครอบครองจากผู้ที่ได้รับการจัดการ เพราะหากผู้ได้รับการจัดสรรละทิ้งการครอบครองไป

การครอบครองจะตกมาเป็นของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเเ ก ษ ต รก ร รมอีกครั้ง ซึ่งสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รมมีอำนาจหน้าที่ที่จะจัดสรรให้เกษตรกรที่เหมาะสมต่อไป และ พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รมฯ มาตรา 37 บัญญัติห้ามมิให้ยกอายุความครอบครองขึ้นเป็นข้อต่อสู้กับสำนักง า น การปฏิรูปที่ดินเพื่อเ ก ษ ต รก ร รมในเรื่องที่ดินหรือสังหาริมทรัพย์ที่สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษ ต ร ก รรมได้มาตาม พ.ร.บ.ดังกล่าว

สรุปคือ ที่ดิน ส.ป.ก.ไม่สามารถซื้อขายได้เพราะเป็นนิติกรรมที่ขัดต่อกฎหมายโดยชัดแจ้ง เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 150

คำถามประการที่สอง – เมื่อการซื้อขายที่ดิน ส.ป.ก ขัดต่อกฎหมายโดยชัดแจ้งนั้น ผู้จะซื้อมีสิทธิเรียกเงินคืนได้หรือไม่

การซื้อขายที่เป็นโมฆะเพราะวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายนั้น ผู้ซื้อมีสิทธิเรียกเงินที่ได้ชำระแก่ผู้ขายหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 411 บัญญัติว่า “บุคคลใด ได้กระทำการ เพื่อชำระหนี้ เป็นการอันฝ่าฝืน ข้อห้ามตามกฎหมาย หรือ ศีลธรรมอันดี ท่านว่า บุคคลนั้น หาอาจจะ เรียกร้องคืนทรัพย์ได้ไม่.”

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1876/2542

สัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาท (ซึ่งอยู่ในเขตปฏิรูปที่ดิน) ระหว่างโจทก์กับจำเลย มีวัตถุปร ะ ส ง ค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย ซึ่งตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ.มาตรา 150 การที่โจทก์ชำระเงินค่าซื้อขายที่ดินพิพาทให้จำเลยย่อมเป็นการชำระหนี้อันเป็นการฝ่าฝืนข้อห้ามตามกฎหมาย กรณีต้องด้วย ป.พ.พ.มาตรา 411 ที่โจทก์ไม่อาจเรียกเงินคืนจากจำเลยฐานลาภมิควรได้ ดังนี้ หนังสือสัญญากู้เงินฉบับพิพาทที่โจทก์ฟ้องเป็นสัญญาที่จำเลยตกลงยอมรับผิดใช้หนี้ซึ่งมีมูลหนี้มาจากการที่โจทก์ได้ชำระหนี้เป็นการอันฝ่าฝืนข้อห้ า ม ต า มก ฎ หมายดังกล่าวย่อมตกเป็นโมฆะด้วย จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชำระเงินพร้อมดอกเบี้ยตามหนังสือสัญญากู้เงินให้แก่โจทก์

สรุปคือ ผู้ซื้อไม่สามารถฟ้องเรียกเงินคืนได้ เพราะเป็นการชำระหนี้โดยฝ่าฝืนกฎหมายโดยชัดแจ้ง ผู้ขายไม่ต้องคืนทรัพย์ตามมาตรา 411

กรณีดังกล่าว จะมีทางแก้เช่นไร ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงในคดี หากพฤติการณ์และข้อเท็จจริงปร า ก ฎว่าผู้ซื้อไม่ทราบมาก่อนว่าที่ดินดังกล่าวอยู่ในเขตปฏิรูป หรือมีข้อกำหนดห้ามโอน

สรุปทางแก้ไข หากผู้ซื้อไม่ทราบมาก่อนว่าที่ดินดังกล่าวอยู่ในเขตปฏิรูป หรือมีข้อกำหนดห้ามโอ น จะไม่เข้ามาตรา 411 ผู้ขายจะต้องคืนเงินที่รับไว้ให้แก่ผู้ซื้อ

ขอบคุณแหล่งที่มาข้อมูล : lawyers.in.th,kaset1009.com/th

ภาพ:pxhere.com,softbizplus.com

ที่มา yimkwangkwang